జాజిరి ఆట ఎప్పుడు ప్రారంభం అయింది? హోళీ పండుగకు ఎందుకు ఆడుతారు?

జాజిరి కోలాటం తెలంగాణలో హోళీ పండుగ సందర్భంగా ఆడే సాంప్రదాయక ఆట. ఇది కోలాటం ఒక రూపం, పురాతన జానపద నృత్యం. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో చిన్నారులు, యువకులు దీన్ని ఆడుతూ సంస్కృతిని బతికిస్తున్నారు.

కోలాటం (కోల+ఆట) పుల్లలతో ఆడే సామూహిక నృత్యం. దక్షిణ భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దం నుంచి జాజిరి ఆట ఉన్నట్లు చెబుతారు. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో (14-16 శతాబ్దాలు) ప్రసిద్ధి చెందింది. అబ్దుల్ రజాక్ వంటి యాత్రికులు దీని గురించి వర్ణించారు. విజయనగర శిథిలాలు, శ్రీశైలం దేవాలయ గోడలపై శిల్పాలపై జాజిరి ఆటకు సంబంధించిన ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి.

హోళీకి 9-10 రోజుల ముందు కాముని పున్నమి నుంచి ప్రారంభం నుంచి జాజిరి ఆట ప్రారంభిస్తారు. తెలంగాణ గ్రామాల్లో చిన్నారులు కర్రలు చేత పట్టుకొని ‘జాజిరి జాజిరి’ అంటూ పాటలు పాడుతూ ఇల్లు ఇల్లు తిరుగుతారు. ఇలా ఇంటికి వచ్చిన వీరికి బియ్యం, డబ్బు ఇస్తారు. వీటిని సేకరించి రంగులు కొనుగోలు చేస్తారు. సామాజిక ఐక్యత, ఆనందం, కాముని (ప్రేమకారుడు) ఆటలు ఆడటం లక్ష్యం. పాటల్లో పురాణాలు, వ్యవసాయం, సామెతలు, హాస్యం ఉంటాయి. లోతైన సందేశాలు ఇస్తాయి. గ్రామదేవతల జాతరలు, ఉత్సవాల్లో కూడా ఆడతారు.
​
జాజిరి ఆటను సరి సంఖ్యలో (20-40 మంది వరకు ) కర్రలు (చిరుతలు) కొట్టుకుంటూ లయబద్ధంగా తిరుగుతారు. కోపులు (గతి భేదాలు) ఆడతారు, జడకోపులో తాళ్లు అల్లి విడదీస్తారు. డప్పు, చప్పట్లు, హార్మోనియం వాయిస్తారు. గ్లోబలైజేషన్, టీవీలు, మొబైల్స్ వల్ల కనుమరుగవుతోంది. అయితే గ్రామాల్లో చిన్నారులతో బతికిస్తున్నారు, 2026 హోళీ సందర్భంగా కూడా వీడియోలు వైరల్ అవుతున్నాయి.

జాజిరి కోలాటం పాటలు తెలంగాణ హోళీ సందర్భంగా ఆడే జానపద గీతాలు, వాటిలో అనేక వేరియేషన్లు ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధమైనవి సరళమైన రిఫ్రెయిన్‌తో ఆడతారు. ఇవి శృంగార, ఐక్యత, పురాణాల సందేశాలు చెప్పుతాయి.

జాజిరి జాజిరి జాజిరి ఓయమ్మా
జాజిరి జాజిరి జాజిరి ఓయమ్మా
ఎన్ని జనమలకైనా నువ్వే నా జత మావా
ఎనకటి జనమలో ఎంకిని నేనే నాయుడు మావా.

ఉన్న సొగసు మీద ఆన్
లేని నడుము మీద ఆన్
నువు లేక ఉండలేని ప్రాణాల మీద ఆన్
నేను నువ్వే నావీ నీవే మావా.
కుంకుమబొట్టే నలుపాయే నా కాటుక ఎరుపాయే
కరగాలని నీ బిగి కౌగిలిలో.

పచ్చనాకు మీద ఆన్
పసుపు కొమ్ము మీద ఆన్
పరమాత్ముని మీద ఆన్
పరువాల మీద ఆన్
ప్రేమవు నువ్వే పెనిమిటి నువ్వే మావా.
బ్రహ్మరాత మీద ఆన్, భరతమాత మీద ఆన్
మువ్వన్నెల మీద ఆన్, మన బంధం మీద ఆన్.
​
ఈ పాటలు కర్రలతో లయబద్ధంగా పాడుతూ కోలాటం ఆడతారు, ప్రతి గ్రామంలో కొంచెం మార్పులుంటాయి