తెలంగాణలో జనాభా లెక్కలకు రెడీ.. ఎలా లెక్కిస్తారు?

తెలంగాణలో 2026–2027 జనాభా లెక్కల సేకరణకు సమాయత్తం అవుతోంది. ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి కె. రామకృష్ణారావు ఉన్నతాధికారులతో సమీక్ష సమావేశం నిర్వహించడంతో ఈ కార్యక్రమం త్వరలోనే ప్రారంభం కానుంది. మే 11 నుంచి జూన్ 9 వరకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రతి ఇల్లు, అపార్ట్‌మెంట్, వ్యాపార స్థలం, ప్రభుత్వ భవనం వంటి ప్రతి కట్టడాన్ని నమోదు చేయాలని అధికారులకు ఆదేశాలు జారీ అయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం ముందస్తు ప్రణాళిక, శిక్షణ, సాంకేతిక సదుపాయాల ఏర్పాట్లపై దృష్టి సారించింది. గ్రామ స్థాయి నుంచి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ స్థాయి వరకు అధికారులు సమన్వయంతో పని చేయాలని, ఎక్కడా గందరగోళం లేకుండా జాబితా ప్రక్రియ పూర్తిచేయాలని సూచించారు. సిబ్బందికి ప్రత్యేక శిక్షణ ఇచ్చి, డేటా సేకరణలో ఏకరీతి విధానం పాటించాలని చెప్పారు. అసలు జనాభా లెక్కల సేకరణ ఏ విధంగా ఉంటుంది?

భారతదేశంలో చివరిసారిగా పూర్తి స్థాయి జనగణన 2011లో జరిగింది. ఆ తర్వాత నిర్వహించాల్సిన జనగణన వాయిదా పడింది. దేశవ్యాప్తంగా జనాభా లెక్కల ప్రక్రియను నిర్వహించేది Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. జాతీయ స్థాయి గణన ప్రారంభమయ్యే సమయంలో తెలంగాణలో డేటా ఖచ్చితంగా ఉండేలా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ముందస్తు ఏర్పాట్లు చేపడుతోంది.

మొదటి దశ: గృహాల జాబితా (House Listing)

ముందుగా ప్రతి ఇల్లు, అపార్ట్‌మెంట్, కట్టడం, వ్యాపార స్థలం వంటి వాటిని నమోదు చేస్తారు. ఇల్లు వాసానికి వాడుతున్నారా? ఖాళీగా ఉందా? నీరు, విద్యుత్, మరుగుదొడ్డి వంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయా? వంటి వివరాలు సేకరిస్తారు. ఈ దశలో జనాభా సంఖ్యను కాకుండా గృహాల వివరాలను నమోదు చేస్తారు.

రెండో దశ: వ్యక్తుల లెక్కింపు (Population Enumeration)

ఈ దశలో ప్రతి ఇంటిని సందర్శించి, అక్కడ నివసిస్తున్న వ్యక్తుల వివరాలు నమోదు చేస్తారు. పేరు, వయసు, లింగం, విద్యా స్థాయి, వృత్తి, కుటుంబ సంబంధం వంటి అంశాలను నమోదు చేస్తారు. ఒక నిర్దిష్ట తేదీని “సందర్భ తేదీ” (Reference Date)గా నిర్ణయించి, ఆ రోజున ఆ ఇంట్లో ఉన్న వారినే లెక్కలోకి తీసుకుంటారు.

ఇంటింటికీ సర్వే

ప్రత్యేకంగా శిక్షణ పొందిన గణకులు (Enumerators) ఇంటింటికీ వెళ్లి ప్రశ్నలు అడిగి ఫారమ్ నింపుతారు. గతంలో పేపర్ ఫారమ్‌లను ఉపయోగించేవారు. ఇప్పుడు ఎక్కువగా ట్యాబ్‌లు లేదా మొబైల్ యాప్‌ల ద్వారా డిజిటల్‌గా నమోదు చేస్తున్నారు.

తాత్కాలిక నివాసితులు కూడా లెక్కలోకి

ఒక ప్రాంతంలో పని కోసం తాత్కాలికంగా ఉన్న వారు, అద్దె ఇళ్లలో నివసిస్తున్నవారు, హాస్టల్ విద్యార్థులు, ఆసుపత్రుల్లో ఉన్నవారు కూడా లెక్కలోకి తీసుకుంటారు. అయితే ఒక వ్యక్తి రెండు చోట్ల నమోదు కాకుండా ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు.

డేటా పరిశీలన మరియు విశ్లేషణ

సేకరించిన సమాచారాన్ని పరిశీలించి లోపాలు సరిచేస్తారు. ఆ తర్వాత గణాంకాల రూపంలో విడుదల చేస్తారు. మొత్తం జనాభా, పురుష–మహిళల నిష్పత్తి, అక్షరాస్యత రేటు, పట్టణ–గ్రామ జనాభా వంటి గణాంకాలు ప్రకటిస్తారు.

జనాభా లెక్కలు ప్రభుత్వ పథకాల రూపకల్పన, వనరుల పంపిణీ, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, విద్య–ఆరోగ్య ప్రణాళికలు వంటి అంశాల్లో కీలకంగా ఉపయోగపడతాయి.

రాష్ట్ర విభజన తర్వాత మారిన జనాభా గణాంకాలు

2014లో రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాల పునర్విభజన, కొత్త మున్సిపాలిటీలు, గ్రామపంచాయతీల ఏర్పాటు జరిగింది. ఈ పరిపాలనా మార్పులతో జనాభా విస్తరణ, పట్టణ ప్రాంతాల పెరుగుదల స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. కాబట్టి తాజా గణాంకాలు లేకుండా ప్రణాళికలు రూపొందించడం కష్టమవుతోంది.

సంక్షేమ పథకాల లక్ష్యీకరణ అవసరం

రాష్ట్రంలో అమలు చేస్తున్న గృహ పథకాలు, పెన్షన్లు, రేషన్ కార్డులు, ఆరోగ్య బీమా వంటి పథకాల కోసం అర్హులైన లబ్ధిదారుల ఖచ్చిత సంఖ్య అవసరం. ముఖ్యమంత్రి Revanth Reddy నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం సంక్షేమం–అభివృద్ధి రెండింటినీ సమతౌల్యంగా తీసుకెళ్లాలని భావిస్తోంది. అందుకే తాజా జనాభా డేటా ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలనే దిశగా చర్యలు తీసుకుంటోంది.

వేగంగా పెరుగుతున్న పట్టణీకరణ

హైదరాబాద్‌ మహానగరం చుట్టుపక్కల పరిసర ప్రాంతాలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. ఐటీ, పరిశ్రమలు, సేవారంగం విస్తరణతో గ్రామాల నుంచి పట్టణాలకు వలసలు పెరిగాయి. ఈ మార్పులను ప్రతిబింబించేలా గణాంకాలు సేకరించడం అవసరమైంది.

డిజిటల్ విధానాల ప్రవేశం

ఈసారి గృహాల జాబితా నమోదు నుంచి వ్యక్తిగత వివరాల సేకరణ వరకు డిజిటల్ పద్ధతులను వినియోగించేందుకు ప్రణాళికలు సిద్ధమవుతున్నాయి. ట్యాబ్‌లు, మొబైల్ యాప్‌ల ద్వారా డేటా సేకరణ చేయడం వల్ల లోపాలు తగ్గి, వేగంగా విశ్లేషణ చేయగలుగుతారు.

భవిష్యత్ రాజకీయ–ప్రాతినిధ్య పరమైన ప్రాధాన్యం

జనాభా గణాంకాలు నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation), స్థానిక సంస్థల ప్రాతినిధ్యం, రిజర్వేషన్ల లెక్కింపు వంటి అంశాల్లో కీలకంగా ఉపయోగపడతాయి. కాబట్టి ఖచ్చితమైన డేటా రాష్ట్ర రాజకీయ వ్యవస్థపై కూడా ప్రభావం చూపనుంది.

తెలంగాణలో 2026–2027 జనాభా లెక్కల సేకరణ కేవలం గణాంకాల ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు; భవిష్యత్ అభివృద్ధి, సంక్షేమ విధానాల రూపకల్పనకు పునాది. పరిపాలనా మార్పులు, పట్టణీకరణ, సామాజిక అవసరాలు అన్నీ కలిసివచ్చి ఈ గణనను అత్యంత కీలకంగా మార్చాయి. ప్రజల సహకారంతో ఈ ప్రక్రియ సాఫల్యంగా పూర్తయితే, రాష్ట్రానికి సమగ్ర డేటా ఆధారిత పాలనకు బాటలు పడతాయి.